μάτε

Το μάτε

Οι πρώτοι που εντόπισαν τις ιδιότητες του βότανου μάτε (yerba mate) που φύτρωνε άγριο στη ζούγκλα ήταν οι ιθαγενείς γουαρανί. Η ονομασία του προέρχεται από τη λέξη «matí», που στην ιθαγενική γλώσσα κέτσουα είναι η μικρή κολοκύθα που χρησιμεύει ως σκεύος για την παρασκευή του ροφήματος. Οι πρώτες αναφορές σε αυτό εντοπίζονται σε γραπτά του 16ου αιώνα: το βότανο που οι ιθαγενείς έπιναν συνεχώς ως αφέψημα προκάλεσε το ενδιαφέρον των ισπανών και πορτογάλων κατακτητών, οι οποίοι αρχικά είχαν απαγορεύσει και ποινικοποιήσει την κατανάλωσή του.

Με το πέρασμα του χρόνου, το χαμηλό κόστος παραγωγής και η ευρεία κατανάλωση του μάτε από τα λαϊκά στρώματα συνέβαλαν στη διάδοσή του στις χώρες του λεγόμενου Νότιου Κώνου της Λατινικής Αμερικής. Σήμερα καλλιεργείται στην Αργεντινή, στην Ουρουγουάη, στην Παραγουάη, σε τμήμα της Χιλής και της Βολιβίας, στο νότο της Βραζιλίας και είναι μέρος της τοπικής κουλτούρας. Η κατανάλωσή του είναι κατεξοχήν συλλογική και αποτελεί σημαντικό μέσο κοινωνικοποίησης. Είναι πολύ συνηθισμένη η εικόνα της κολοκύθας με το ζεστό νερό, τα αποξηραμένα φύλλα μάτε και το μεταλλικό καλαμάκι να γυρίζει από χέρι σε χέρι (αντίθετα από τον καφέ και το τσάι που σερβίρονται ατομικά) στο σπίτι, στις παρέες, στο χώρο δουλειάς και στις πορείες. (Η παρασκευή του μάτε με ματιέρα). Πίνεται τόσο μανιωδώς που στην Ουρουγουάη απαγορεύεται με νόμο η κατανάλωσή του κατά την οδήγηση και στα μέσα μεταφοράς γιατί στα περισσότερα ατυχήματα περιλαμβάνονται και εγκαύματα από το ζεστό νερό του μάτε!

Το μάτε είναι πλούσιο σε βιταμίνες, καροτίνη, φλαβονοειδή, φολικό οξύ, ιχνοστοιχεία, μεταλλικά άλατα και φυσική καφεΐνη («ματεΐνη»). Χρησιμοποιείται στην ιατρική, σε κρέμες και σε δίαιτες λόγω των ιδιοτήτων που του αποδίδονται (αντισπασμωδικό, καρδιοτονωτικό, αντικαταθλιτπτικό, διεγερτικό του νευρικού συστήματος, νευροχαλαρωτικό, λιποδιαλυτικό, διουρητικό κ.ά.) Το ρόφημα είναι τονωτικό με διεγερτική και αντιοξειδωτική δράση, αλλά δρα ηπιότερα από ό,τι ο καφές και το τσάι.

το Κίνημα των Χωρίς Γη (MST) και οι συνεταιρισμοί παραγωγής

Το MST είναι ένα από τα μεγαλύτερα και δυναμικότερα αγροτικά και κοινωνικά κινήματα στον κόσμο. Έχει τρία εκατομμύρια μέλη και από το 1984 αγωνίζεται να αλλάξει τις άνισες κοινωνικές και οικονομικές δομές της Βραζιλίας. Μιας χώρας με τεράστια συγκέντρωση γης και πλούτου: το 1% του πληθυσμού κατέχει το μισό της καλλιεργήσιμης γης τη στιγμή που το 60% των αγροτικών εκτάσεων παραμένει ακαλλιέργητο και 4,5 εκατομμύρια οικογένειες δεν έχουν γη.

Το MST εφαρμόζει το σύνθημα «κατάληψη, αντίσταση, παραγωγή», επιβάλλοντας στην πράξη την πολυπόθητη αγροτική μεταρρύθμιση και οργανώνοντας το δρόμο της επιστροφής του αγροτικού πληθυσμού που είχε μεταναστεύσει στα αστικά κέντρα προς την ύπαιθρο: μέλη του καταλαμβάνουν ακαλλιέργητες εκτάσεις και μέσα από νομική και πολιτική πίεση, πορείες, μπλόκα δρόμων κ.λπ. διεκδικούν τους τίτλους ιδιοκτησίας τους. Με αυτόν τον τρόπο, έχει αποδώσει γη σε 500 χιλιάδες οικογένειες. Στους οικισμούς του έχει φτιάξει χιλιάδες κοινοτικά κέντρα υγείας και σχολεία (με περισσότερους από 160 χιλιάδες μαθητές), με το δικό του εκπαιδευτικό σύστημα, ενώ έχει και προγράμματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Επιδίωξη του κινήματος, εκτός από τη βελτίωση των συνθηκών ζωής στις αγροτικές περιοχές, είναι η δημιουργία μιας συλλογικής συνείδησης οργάνωσης και αγώνα. Μέσα και από το παγκόσμιο δίκτυο αγροτικών οργανώσεων Vía Campesina, το MST πρωτοστατεί στον αγώνα για την προώθηση της διατροφικής κυριαρχίας, το δικαίωμα δηλαδή κάθε λαού να αποφασίζει για το τι θα παράξει σύμφωνα με τις δικές του διατροφικές ανάγκες, και ενάντια στη βιομηχανοποιημένη γεωργία και την παραγωγή βιοκαυσίμων.

Στα απαλλοτριωμένα αγροκτήματα η παραγωγή είναι ατομική, ανά οικογένειες ή, σε μερικές περιπτώσεις, συλλογική, και πρώτιστο στόχο έχει την κάλυψη των τοπικών αναγκών και την επίτευξη της διατροφικής αυτάρκειας. Για την προώθηση των προϊόντων του στην τοπική αγορά, το MST έχει ιδρύσει εκατοντάδες συνεταιρισμούς.

Το μάτε που διακινούμε προέρχεται από τρεις συνεταιρισμούς του MST στις πολιτείες Παρανά, Σάντα Καταρίνα και Ρίο Γράντε ντο Σουλ στο νότο της Βραζιλίας. Είναι βιολογικής καλλιέργειας, με πιστοποίηση από το Βραζιλιάνικο Ινστιτούτο Βιοδυναμικής Γεωργίας. Η επεξεργασία (κλαδιά και βλαστοί ξηραίνονται σε βαρέλια με ζεστό αέρα, έπειτα τεμαχίζονται και συμπιέζονται) και η εμπορευματοποίησή του γίνεται από μια αγροτική κοοπερατίβα του Παρανά. Το μεγαλύτερο ποσοστό της παραγωγής διοχετεύεται στην εθνική αγορά και το υπόλοιπο εξάγεται σε πολλές χώρες στην Ευρώπη. Το 40% των κερδών πηγαίνει στις οικογένειες που το παράγουν, το 50% σε έργα στις καταλήψεις γης και το 10% στην Εθνική Γραμματεία του MST.

Οι συνεταιρισμοί ανήκουν στον συνεταιρισμό-ομπρέλα Copermate, ο οποίος αποτελείται από 12 συνεταιρισμούς, συσπειρώνει δηλαδή 12 χιλιάδες οικογένειες. Το 50% των μελών του είναι γυναίκες, ιδρύθηκε δε το 1981 για να στηρίξει τις παραγωγικές δραστηριότητες των οικισμών του MST. Οι παραγωγοί του είναι ασφαλισμένοι στο κρατικό σύστημα υγείας, ο μισθός τους είναι υψηλότερος από τον μέσο μισθό και επιμορφώνονται συνεχώς στην οικολογική καλλιέργεια.

Βίντεο σχετικά με το MST: MST: Taking Back the Land, Landless Dreams (Trailer), mst: symphony of hope trailer